Transpoze Nedir?
Transpoze, bir şarkının tüm notalarını aynı miktarda yukarı veya aşağı kaydırmak anlamına gelir. Örneğin Do majör tuşunda yazılı bir şarkıyı Re majörde çalmasını istersen, her nota iki yarım ses kaydırırsın. Şarkının melodik yapısı ve akor bağlantıları aynen kalır, sadece genel tonu değişir.
Neden Transpoze Yapılır?
En yaygın neden ses aralığını uygun hale getirmektir. Orijinal tuşta şarkı çok yüksekse veya çok alçaksa, sesin rahatlığı için şarkıyı kaydırmalısın. Bir erkek şarkıcı tarafından yazılı şarkıyı kadın sesinize, ya da tam tersi şekilde uyarlamak için transpoze yapılır. Ayrıca şarkı kulağa daha canlı gelmesi veya bas gitar ile uyum sağlaması amacıyla da tonlandırılabilir.
Yarım Ses Mantığı
Gitar müziğinde en küçük aralık yarım sestir. Bir dizede iki perde (fret) ilerlemek = bir tam ses. Bu nedenle transpoze ettiğinde "3 yarım ses yukarı" demek = andante perdeyi kaydırmak demektir. Tuşlardaki sıra:
Do → Do# → Re → Re# → Mi → Fa → Fa# → Sol → Sol# → La → La# → Si → Do
Örneğin Sol majörü Re majöre transpoze etmek istersen: Sol→Sol#→La→La#→Si→Do→Do#→Re (7 yarım ses yukarı).
Capo İle İlişkisi
Capo, transpoze etmenin pratik yöntemidir. Örneğin Do majör şarkısı çok alçaksa, capoyu 2. perdeye takıp aynı akorları çalarsan (teorik olarak) Re majör elde edersin. Capo kullanırsan akor şekilleri değişmez, ama sesin kaldığı perde değişir.
Ancak capo sınırı vardır (genellikle 3-4 perde kadar rahat): daha fazla kaydırman gerekiyorsa akor şekillerini tamamen değiştirmen lazım. İşte bu durumda akor değişikliğinin hafızası için transpoze ilişkisini bilmek gerekir.
Praktik Örnek
Orijinal: G major (Sol majör)
- Akorlar: G, D, A7
2 yarım ses (1 tam ses) yukarı transpoze (A major):
- Akorlar: A, E, B7
Aynı şekilde capo'yu 2. perdeye takıp G, D, A7 çalarsan A major elde edersin.
Transpoze bilgisi kazandıktan sonra AkorDefteri'nde binlerce şarkının akorunu bulup çalma modunda farklı tonlarda deneyebilirsin.